Οι προμήθειες των ψηφιακών πλατφορμών έχουν ξεφύγει; Όταν ο μεσάζοντας αρχίζει να κοστίζει περισσότερο απ’ όσο αξίζει.
Η εποχή που τίποτα δεν γίνεται χωρίς προμήθεια
Παραγγέλνουμε ένα σουβλάκι από το efood ή τη Wolt. Αγοράζουμε ένα προϊόν μέσω του Skroutz. Πουλάμε ένα παλιό κινητό στη Vendora ή ρούχα στη Vinted.
Μερικά χρόνια πριν, πολλές από αυτές τις συναλλαγές απαιτούσαν περισσότερο χρόνο, περισσότερη προσπάθεια και μεγαλύτερη προσωπική οργάνωση. Σήμερα, με μερικά αγγίγματα στην οθόνη του κινητού μας, μπορούμε να βρούμε αυτό που θέλουμε, να πληρώσουμε και να το παραλάβουμε στην πόρτα μας.
Η ευκολία είναι αναμφισβήτητη. Το ίδιο όμως και το ερώτημα που γεννάται όλο και συχνότερα: πόσο πρέπει τελικά να πληρώνουμε για αυτή την ευκολία;
Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Παράλληλα, οι προμήθειες, οι χρεώσεις υπηρεσιών, τα μεταφορικά και τα πρόσθετα κόστη δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα για επαγγελματίες και καταναλωτές. Μια πραγματικότητα στην οποία ο μεσάζοντας δεν είναι απλώς ένας ενδιάμεσος κρίκος, αλλά συχνά ένας από τους ισχυρότερους παίκτες ολόκληρης της συναλλαγής.
Και κάπου εδώ αρχίζει η συζήτηση για το αν η κατάσταση έχει ξεφύγει.
Το φαγητό που κοστίζει περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Ας ξεκινήσουμε από την εστίαση, όπου το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα αισθητό.
Πλατφόρμες όπως το efood και η Wolt προσφέρουν στα εστιατόρια πρόσβαση σε ένα τεράστιο κοινό, δυνατότητα ηλεκτρονικών παραγγελιών, προβολή και, ανάλογα με τη συνεργασία, υπηρεσίες διανομής. Για μια μικρή επιχείρηση που θέλει να αποκτήσει νέους πελάτες, αυτές οι δυνατότητες μπορούν να αποδειχθούν πολύτιμες.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά.
Όταν μια προμήθεια φτάνει ενδεικτικά το 25% ή και το 30% σε ορισμένα μοντέλα συνεργασίας με διανομή, το οικονομικό βάρος για μια επιχείρηση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα μεγάλο. Τα ακριβή ποσοστά διαφέρουν ανά σύμβαση και υπηρεσία, αλλά το πρόβλημα παραμένει ουσιαστικό.
Ας υποθέσουμε ότι ένας πελάτης παραγγέλνει φαγητό αξίας 30 ευρώ. Με μια υποθετική προμήθεια 25%, τα 7,50 ευρώ κατευθύνονται στην πλατφόρμα, πριν υπολογιστούν οι υπόλοιπες επιβαρύνσεις που προβλέπει η συνεργασία.
Το εστιατόριο εξακολουθεί να πρέπει να πληρώσει τις πρώτες ύλες, τους εργαζομένους, το ενοίκιο, το ρεύμα, τη συσκευασία και όλα τα υπόλοιπα λειτουργικά του έξοδα.
Ο τζίρος δεν είναι κέρδος. Και μια επιχείρηση μπορεί να πραγματοποιεί πολλές παραγγελίες, αλλά να δυσκολεύεται να διατηρήσει ένα βιώσιμο περιθώριο κέρδους.
Τι επιλογές έχει τότε ο επαγγελματίας; Να απορροφήσει το κόστος, μειώνοντας το κέρδος του; Να αυξήσει τις τιμές; Να περιορίσει τη συνεργασία του με την πλατφόρμα; Ή να προσπαθήσει να μεταφέρει περισσότερες παραγγελίες στα δικά του κανάλια;
Καμία από αυτές τις επιλογές δεν είναι εύκολη.
Αν αυξήσει τις τιμές, ο καταναλωτής επιβαρύνεται. Αν αποχωρήσει από την πλατφόρμα, ενδέχεται να χάσει ένα σημαντικό κανάλι προσέγγισης πελατών. Αν παραμείνει, μπορεί να αναγκαστεί να αποδεχτεί ένα κόστος που θεωρεί υπερβολικό.
Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: ο επαγγελματίας πιέζεται, ο καταναλωτής πληρώνει περισσότερο και η πλατφόρμα παραμένει ο απαραίτητος κρίκος ανάμεσά τους.
Από το Skroutz μέχρι τη Vendora και τη Vinted: το ίδιο ερώτημα, διαφορετικές συνθήκες
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο φαγητό.
Το Skroutz προσφέρει στα εμπορικά καταστήματα πρόσβαση σε καταναλωτές που αναζητούν προϊόντα, ενώ οι υπηρεσίες του μπορούν να διευκολύνουν τη διαχείριση παραγγελιών και αποστολών. Ωστόσο, οι προμήθειες ανά κατηγορία, τα κόστη εξυπηρέτησης και τα υπόλοιπα λειτουργικά έξοδα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την κερδοφορία ενός εμπόρου.
Για ένα κατάστημα με μικρό περιθώριο κέρδους, η διαφορά ανάμεσα σε μια συμφέρουσα και μια ζημιογόνα πώληση μπορεί να είναι μικρή. Αν προστεθούν οι προμήθειες, οι μεταφορές, οι εκπτώσεις και τα έξοδα λειτουργίας, η αύξηση του τζίρου δεν σημαίνει απαραίτητα και αύξηση του κέρδους.
Στη Vendora και τη Vinted, η εικόνα είναι διαφορετική, επειδή πρόκειται κυρίως για αγορές μεταχειρισμένων ειδών και οι χρεώσεις δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο.
Η Vendora προβλέπει συγκεκριμένη χρέωση για την ανάληψη χρημάτων προς τραπεζικό λογαριασμό, σύμφωνα με τους δημοσιευμένους όρους της. Η Vinted, από την άλλη, εφαρμόζει χρέωση προστασίας αγοραστή στις συναλλαγές που πραγματοποιούνται μέσω της σχετικής υπηρεσίας αγοράς.
Εδώ αναδεικνύεται ένα διαφορετικό πρόβλημα: όταν η αξία του αντικειμένου είναι μικρή, ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη πρόσθετη χρέωση μπορεί να επηρεάσει αισθητά το τελικό κόστος.
Αν κάποιος αγοράζει ένα μεταχειρισμένο ρούχο λίγων ευρώ, για παράδειγμα, πρέπει να συνυπολογίσει την τιμή του προϊόντος, τα μεταφορικά και τις εφαρμοστέες χρεώσεις. Το οικονομικό όφελος της αγοράς μεταχειρισμένων μπορεί έτσι να περιοριστεί.
Αντίστοιχα, όποιος πουλάει ένα παλιό αντικείμενο θέλει να εισπράξει ένα δίκαιο ποσό, χωρίς να αισθάνεται ότι ένα δυσανάλογο μέρος της αξίας χάνεται στη διαδικασία.
Βέβαια, δεν είναι όλες οι χρεώσεις ίδιες. Άλλη υπηρεσία παρέχει μια πλατφόρμα που οργανώνει τη διανομή ενός γεύματος και άλλη μια πλατφόρμα που διευκολύνει μια συναλλαγή μεταξύ δύο ιδιωτών. Γι’ αυτό και η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με βάση το πραγματικό κόστος, τις υπηρεσίες που προσφέρονται και το όφελος που προκύπτει για κάθε πλευρά.
Τελικά, ποιος έχει δίκιο;
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο θα θέλαμε.
Έχει δίκιο ο επαγγελαμτίας; Ναι, όταν επισημαίνει ότι δεν μπορεί να λειτουργεί με βιώσιμο τρόπο αν το κόστος πρόσβασης στους πελάτες απορροφά υπερβολικά μεγάλο μέρος του κέρδους του. Μια μικρή επιχείρηση δεν μπορεί να κρίνει την επιτυχία της μόνο από τον αριθμό των παραγγελιών. Χρειάζεται να γνωρίζει αν κάθε πώληση αφήνει αρκετό περιθώριο για να καλυφθούν τα έξοδα και να συνεχίσει να λειτουργεί.
Έχει δίκιο η πλατφόρμα; Επίσης, ναι, όταν υποστηρίζει ότι οι υπηρεσίες της έχουν κόστος.
Η τεχνολογία, η διαχείριση πληρωμών, η εξυπηρέτηση πελατών, η προβολή, η ασφάλεια συναλλαγών και η οργάνωση των παραδόσεων απαιτούν υποδομές και ανθρώπινους πόρους. Οι πλατφόρμες αναλαμβάνουν επίσης επιχειρηματικό κίνδυνο και επενδύουν στην ανάπτυξη των υπηρεσιών τους.
Δεν είναι παράλογο να αμείβονται για όσα προσφέρουν. Το ερώτημα είναι αν η αμοιβή τους παραμένει ανάλογη με την αξία αυτών των υπηρεσιών και αν οι όροι συνεργασίας είναι διαφανείς και βιώσιμοι.
Έχει δίκιο ο καταναλωτής; Απολύτως δικαιολογημένα ζητά να γνωρίζει πόσο πληρώνει και γιατί. Ο καταναλωτής δεν είναι υποχρεωμένος να αποδέχεται κάθε αύξηση κόστους απλώς και μόνο επειδή μια υπηρεσία είναι δημοφιλής. Θέλει λογικές τιμές, σαφείς χρεώσεις, αξιόπιστη εξυπηρέτηση και πραγματικές εναλλακτικές.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν καμία από τις τρεις πλευρές δεν αισθάνεται ότι έχει δίκαιους όρους, αλλά όλες εξακολουθούν να εξαρτώνται από την ίδια πλατφόρμα.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η προμήθεια. Είναι η εξάρτηση.
Εδώ βρίσκεται, ίσως, η ουσία ολόκληρης της συζήτησης.
Μια προμήθεια μπορεί να είναι λογική όταν ανταποκρίνεται σε μια πραγματική υπηρεσία. Μπορεί, όμως, να γίνει δυσβάσταχτη όταν η πλατφόρμα αποκτά τόσο ισχυρή θέση, ώστε ο επαγγελματίας να μην έχει ουσιαστική δυνατότητα να διαπραγματευτεί καλύτερους όρους ή να αναζητήσει εναλλακτικές. Όταν μια επιχείρηση αποκτά μεγάλο μέρος των πελατών της μέσα από ένα συγκεκριμένο ψηφιακό περιβάλλον, η αποχώρηση μπορεί να σημαίνει απώλεια τζίρου. Η θεωρητική ελευθερία επιλογής δεν αρκεί, αν στην πράξη το κόστος της εναλλακτικής είναι πολύ μεγάλο.
Το ίδιο ισχύει και για τους καταναλωτές. Αν συνηθίσουν να αναζητούν προϊόντα, να παραγγέλνουν φαγητό ή να πουλούν μεταχειρισμένα είδη μέσα από λίγες μεγάλες εφαρμογές, η εξάρτησή τους από αυτές αυξάνεται.
Γι’ αυτό το ζήτημα δεν αφορά μόνο το πόσα χρήματα κρατά μια πλατφόρμα. Αφορά και το πόση διαπραγματευτική δύναμη έχει απέναντι στους υπόλοιπους συμμετέχοντες.
Όσο πιο δύσκολο είναι να την αντικαταστήσεις, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι όροι που επιβάλλει ή διαπραγματεύεται.
Τι θα μπορούσε να αλλάξει;
Η λύση δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε τις πλατφόρμες ούτε να θεωρήσουμε ότι κάθε προμήθεια είναι άδικη. Είναι να δημιουργήσουμε συνθήκες στις οποίες η ευκολία που προσφέρουν να μη μετατρέπεται σε υπερβολικό κόστος για όσους τις χρησιμοποιούν.
Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται μεγαλύτερη διαφάνεια. Οι επιχειρήσεις πρέπει να γνωρίζουν με σαφήνεια το συνολικό κόστος κάθε συνεργασίας, ενώ οι καταναλωτές πρέπει να ενημερώνονται εγκαίρως για τις χρεώσεις που επιβαρύνουν μια αγορά ή παραγγελία.
Παράλληλα, οι προμήθειες πρέπει να αξιολογούνται σε σχέση με τις υπηρεσίες που παρέχονται. Δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε συναλλαγή πρέπει να επιβαρύνεται με το ίδιο ποσοστό, ανεξάρτητα από το ύψος της, το είδος της υπηρεσίας ή το κόστος που αναλαμβάνει η πλατφόρμα.
Χρειάζεται, επίσης, πραγματικός ανταγωνισμός. Όσο περισσότερες αξιόπιστες επιλογές υπάρχουν, τόσο δυσκολότερο είναι για έναν πάροχο να επιβάλλει όρους χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των συνεργατών και των πελατών του.
Οι επαγγελματίες μπορούν να επενδύσουν περισσότερο στα δικά τους κανάλια πωλήσεων και επικοινωνίας, όπου αυτό είναι εφικτό και συμβατό με τους όρους συνεργασίας τους. Οι καταναλωτές μπορούν να συγκρίνουν το τελικό κόστος και όχι μόνο την αρχική τιμή που εμφανίζεται στην οθόνη.
Και, όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι η ισχύς μιας πλατφόρμας περιορίζει τον ανταγωνισμό ή δημιουργεί καταχρηστικές συνθήκες, είναι σημαντικό να εξετάζονται τα πραγματικά δεδομένα και να εφαρμόζονται οι κατάλληλοι κανόνες.
Στόχος δεν πρέπει να είναι η τιμωρία της επιτυχίας, αλλά η διασφάλιση μιας αγοράς στην οποία η επιτυχία δεν στηρίζεται στην αδυναμία των άλλων να επιλέξουν.
Έχει ξεφύγει τελικά η κατάσταση;
Η δική μας εκτίμηση είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει σαφής λόγος ανησυχίας. Όταν το κόστος μιας πλατφόρμας περιορίζει υπερβολικά το κέρδος του επαγγελματία ή εξαφανίζει το οικονομικό όφελος του καταναλωτή, τότε η σχέση κόστους και προσφερόμενης αξίας χρειάζεται σοβαρή επανεξέταση.
Δεν σημαίνει ότι όλες οι πλατφόρμες χρεώνουν υπερβολικά ούτε ότι όλες οι προμήθειες είναι αδικαιολόγητες. Για να καταλήξουμε σε ένα τέτοιο συμπέρασμα, χρειάζεται να εξετάζουμε τις πραγματικές συμβάσεις, τα συνολικά κόστη, τις παρεχόμενες υπηρεσίες και τις διαθέσιμες εναλλακτικές.
Αλλά υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή που αξίζει να παραμείνει στο επίκεντρο: η τεχνολογία πρέπει να διευκολύνει την οικονομική δραστηριότητα, όχι να κάνει τη συμμετοχή σε αυτήν δυσβάσταχτη. Μια πλατφόρμα που προσφέρει πραγματική αξία δικαιούται να αμείβεται. Ένας επαγγελματίας δικαιούται να διατηρεί ένα βιώσιμο κέρδος. Και ένας καταναλωτής δικαιούται να γνωρίζει τι πληρώνει και να έχει επιλογές. Το ζητούμενο είναι να μπορούν να συνυπάρχουν και τα τρία.
Εσείς τι πιστεύετε;
Έχουν γίνει οι ψηφιακές πλατφόρμες απαραίτητοι συνεργάτες της σύγχρονης οικονομίας ή έχουν αποκτήσει υπερβολικά μεγάλη δύναμη απέναντι σε επαγγελματίες και καταναλωτές;
Μήπως οι προμήθειες αποτελούν ένα λογικό τίμημα για την ευκολία, την προβολή και την ασφάλεια που προσφέρουν; Ή μήπως έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου ο μεσάζοντας κερδίζει όλο και περισσότερο, ενώ εκείνοι που παράγουν, πωλούν και αγοράζουν πιέζονται όλο και περισσότερο;
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τις εφαρμογές. Αφορά το πώς θέλουμε να λειτουργεί η αγορά του αύριο: με περισσότερες επιλογές και δίκαιους όρους ή με ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από λίγους ισχυρούς ψηφιακούς παίκτες;
Το μόνο σίγουρο είναι πως στο Photoxchange.gr προσπαθούμε να μην κάνουμε τις αγοραπωλησίες εξοπλισμού ασύμφορες για τον πωλήτη ή τον αγοραστή με εξωπραγματικές προμήθειες.
Για το Photoxchange.gr
Παναγιώτης Τσουκιάς
English
Ελληνικά